فرهنگ پاسخ پویا ، آموخته و آمیخته با خلاقیت و پرورش یافته بر اثر تجربه اجتماعی است به چیستی ها ، چرایی ها و چگونگی های زندگی  در تعامل با فرا طبیعت ، طبیعت ، خود و دیگران که با تاثیر بر   بینشها ، گرایشها و منشها   در  ارتباطات ، مصنوعات و نهادهای اجتماعی  تجلی می کند." دکتر حسام الدین آشنا

http://ashna1343.persianblog.ir/tag/%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87+%d9%87%d8%a7%db%8c+%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c

نظريه‌هاي فرهنگ از گوناگوني زيادي برخوردارند و بهمين خاطر ارائه تقسيم بندي مفهومي و جامع از اين نظريات الزامي بنظر مي‌رسد. اين نظريات را از جنبه‌هاي گوناگون تقسيم بندي نموده‌اند. عده‌اي براساس نقطه تمركز نظريات بر توليد فرهنگي (مانند نظريه انتقادي فرهنگ) يا مصرف كالاهاي فرهنگي (مانند مكتب انگليسي (بيرمنگام) فرهنگ) به تقسيم بندي آنها مي‌‌پردازند. الگوي توليد و مصرف در تقسيم بندي نظريات فرهنگي برگرفته شده از نظريات اقتصاد است. بر اين اساس در الگوي توليد، طي روند توليد تكنولوژيك فرهنگ، جوامع به سوي همساني و تك‌ساحتي شدن ميل مي‌‌نمايند كه در اين روند سوژهv فاقد اختيار است.

در الگوي مصرف، برخلاف طرفداران الگوي توليد، سوژه ـ بعنوان مصرف كننده كالاهاي فرهنگي ـ صاحب اختيار و انتخاب و صاحب ذهن است و منفعل نيست. او مي‌‌تواند در موردكالاي فرهنگي توليد شده، دست به تأويل و تفسير زده و نهايتاً با توجه به سلايق خود، كالاي فرهنگي مورد نظرش را انتخاب كند. در اين تقسيم بندي بجز نظرية ـ فرهنگ توده اي، نظريه انتقادي فرهنگي، نظريه ماركسيسم، اقتصادي سياسي فرهنگي كه نقطة تمركزشان بر توليد ـ فرهنگي باشد، ساير نظريات مطروحه در قسمت الگوي مصرف فرهنگ تقسيم بندي مي‌شوند.

عده‌اي ديگر همين تقسيم بندي را براساس نوع برخورد سوژه با فرهنگ ارائه مي‌كنند. بدين نحو كه سوژه در برخورد با فرهنگ از چه آزادي عملي برخوردار است. و برهمين اساس معتقدند كه نظرياتي كه در چارچوب الگوي توليد فرهنگ قرار مي‌گيرند، سوژه را در انقياد فرهنگ قرار مي‌‌دهند. و نظرياتي كه در بخش الگوي مصرف فرهنگ قرار مي‌گيرند به مقاومتv سوژه معتقدند.

نظریه های فرهنگی پست مدرنیسم

پست مدرنیسم ظهور یک نظم اجتماعی را توصیف می کند که در آن اهمیت وقدرت رسانه های جمعی و فرهنگ عامه بر تمام اشکال دیگر روابط اجتماعی حاکم اند و به آنها شکل می دهند.رسانه های جمعی درگذشته یک آیینه محسوب می شدند که واقعیت اجتماعی را منعکس می کردند. اکنون واقعیت تنهااز طریق توصیف تصاویر سطحی دراین آیینه قابل تعریف است. ما درواقع تصاویر و علائم را به این دلیل مصرف می کنیم که تصویر و علامت هستند. این نکته در فرهنگ عامه بر اهمیت و بارز بودن سطح و ظاهر و سبک به بهای از میان رفتن محتوا و معنی متکی است. این بدان معنی است که سبک جای محتوا را می گیرد و در آن صورت تمایز بین هنر و فرهنگ عامه روز به روز کاهش می یابد و دیگر معیار معینی برای تمایز هنر و فرهنگ عامه وجود نخواهد داشت و این موضوع بسیار منطبق برنگرانی های منتقدان فرهنگ رسانه ای است. با این تفاوت که نظریه پردازان پست مدرن نسبت به این دگرگونی ها خوش بین هستند. اینها معتقدندکه فرهنگ عامه پست مدرن در چارچوب زمان ومکان و تاریخ نمی گنجد و همین حاکی از این است که در دنیای پست مدرن فراروایتها رو به افول هستند( مثل مذهب، علم، هنر و مارکسیسم). نتیجه آنکه پست مدرنیسم هر نظریه ای را که به داشتن دانش مطلق مدعی ست، رد می کند. این تفکر جریان هایی را درمعماری، سینما، تلویزیون و تبلیغات و موسیقی پاپ به وجود می آورد.

این فرایند به افول هویت های منسجم منجر شده که جای خود را به یک مجموعه متنوع اما بی ثبات از هویت های رقابت کننده داده اند و همین مشکلات وخیمی را به دنبال می آورد. زیرا هیچ شکل قابل مقایسه و جدیدی که بتواند جای منابع هویتی در گذشته را بگیرد ظاهر نشده است.

فرا روایتها هم پدیده ای هستند که ما بدون آن نمی توانیم زندگی کنیم. می توان مدعی شد که پست مدرنیسم خود یکی از آخرین فراروایت های است، زیرا که ادعا می کند که چیزی را می داند. پست مدرنیسم درصدد برآمده است تا حقیقتی تازه را درباره دنیا به ما بگوید این خود شاهدی است برای نقض گزاره افول فراروایتها. در هر حال کتاب معتقد است که این مکتب نمی تواند اساس خوبی برای بنیانگذاری جامعه شناسی فرهنگ عامه باشد.

جمع بندی

با استفاده از نظرات «فوکو» و متفکر متاثر از او یعنی «آنگ»  گفتمانهای خاصی پیامگیران را به وجود می آورند تا آنها را بشناسند و برآنها اعمال نفوذ کنند. البته این به معنای تمکین پیام گیران نیست بلکه شاید آنها در مقابل قدرت استدلال گفتمانها، مقاومت کنند. اما گفتمان ها می توانند دانش پیام گیران خود را به وجود آورند تا برحسب نیازهای سازمانی خود آنها را کنترل کنند. درواقع این نگرش بانگرش مارکسیسم راجع به رسانه ها به عنوان کانالهای هدایت ایدئولوژی حاکم متفاوت است. در این دیدگاه آنها بر اساس انگیزه ای کلی تر برای اعمال قدرت عمل می کنند. گرچه مفهوم قدرت هم در اینجا هم درنظریات «فوکو» مبهم و تجریدی باقی مانده است و این سوال را پیش می کشد که اگر موسسات تلویزیونی سعی دارند با انواع استدلالی معرفت پیامگیران را کنترل کنند چه دلیل خاصی برای این کار دارند؟

در برابر در نظریه پوپولیسم فرهنگ عامه را تنها می توان به عنوان ماهیتی که در بیان خواسته های مردم کم و بیش صادق است، تلقی کرد. همچنین این نگرش مفهوم حاکمیت مصرف کنندگان را در لیبرالیسم اقتصادی می پذیرد.

نکته تناقض دراینجا است که پوپولیسم ارایه دهنده یک تصویر کاملاً یکسان با نخبه سالاری ودراصل واکنشی اغراق آمیز به نظریه های نخبه سالاری است. در حالی که این نظریه ها اغلب پیامگیران را توده ساده لوح و بی اراده تلقی می کنند، پوپولیسم آنها را توده ای فعال و آگاه می پندارد. می توان محبوبیت فرهنگ عامه را یک معضل جامعه شاختی تلقی کرد که باعث جلوگیری از ظهور توصیفی درست از مصرف گرایی شده است. زیرا در حملاتی که به پوپولیسم شده آن را با مصرف گرایی برابر دانسته ا ند و بنابراین هر تلاشی در جهت درک نقش مصرف گرایی به مثال دیگری در پوپولیسم تبدیل و به این ترتیب نادیده گرفته می شود.همانطور که در جمله آخر کتاب آمده است: سلیقه عامه ممکن است نتواند گردش زمین به دورخورشید را تحت تاثیر قرار دهد، اما شکی نیست که این سلیقه محدودیت اشکال فرهنگی را تعیین می کند.

دکتر علیرضا رضائی

 

v سوژه يا subject  در اينجا عبارتست از انساني كه مي تواند با استفاده از توان عقلاني و نيروهاي ذهني خويش جهان يا اُبژه subject را شناسايي، ادراك و متحول نمايد.

v مقاومت يا Resistance  توانايي سوژه در برابر محصولات و صنعت فرهنگي مدرن است كه مي تواند در شرايط گوناگون از طريق انتخاب و تصميم گيري شخصي نسبت به اين محصولات واكنش نشان دهد.

 

 

صالحی امیری، سید رضا. (۱۳۸۸). مفاهیم و نظریه های فرهنگی. تهران: ققنوس.

اسمیت، فیلیپ (1383) درآمدی بر نظریه فرهنگی، ترجمه: حسن پویان، دفتر پژوهش های فرهنگی با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها

میلنر،آندرو و براونت، جف. (۱۳۸۷). درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر. ترجمه جمال محمدی، تهران: ققنوس. 

جانسون، لزلی (1378) از ماتیو آرنولد تا ریموند ویلیامز: منتقدان فرهنگ، ترجمه: ضیاء موحد، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارتباطات.

بیلینگتون، روزاموند و همکاران (1380). فرهنگ و جامعه، ترجمه: فریبا عزبدفتری، تهران: نشر قطره.

استریناتی، دومینیک (1384).  مقدمه ای بر نظریه های فرهنگ عامه، ترجمه: ثریا پاک نظر، چاپ دوم، تهران: گام نو.
 
تاملینسون، جان (1381). جهانی شدن و فرهنگ، ترجمه: محسن حکیمی، دفتر پژوهشهای فرهنگی با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدن ها.
 
 
Guirdham, Maureen (1999) “Speech Act Theory”, Communicating across Cultures, Macmillan, pp. 110-113.

Gudykanst, William B. (2005) Theorizing About Intercultural Communication, Sage Publication.

 

TITLE

author

 

Introduction: The Challenge of the

Sociology of Culture to Sociology as

a Discipline

Diana Crane

1.     فرهنگ و جامعه

Introduction

Engaging Sociology and Cultural Studies:

Disciplinarily and Social Change

ELIZABETH LONG

2.     فرهنگ و جامعه

Social movement networks

Virtual and real

Maria Diani

3.     فرهنگ و جامعه

INTRODUCTION:

CIVILIZATION, CULTURE AND THE

HUMAN SELF-IMAGE

John Rundell and Stephen Mennell

4.     فرهنگ و تمدن

Subjects9

Johan Fornas

5.     فرهنگ و هویت

WHAT IS VISUAL CULTURE?

W J. T Mitchell

6.     فرهنگ و ارتباطات

Music and Social Experience

 

TIA DENORA

7.     فرهنگ و ارتباطات

Situating Television in Everyday Life:

Reformulating a Cultural Studies Approach

to the Study of Television Use

RON LEMBO

8.     فرهنگ و ارتباطات

Cultural dependency and

the mass media

J.O. BOYD-BARRETT

9.     فرهنگ و ارتباطات

WHOSE CULTURE? WHOSE CITY?

Sharon Zukin

10.  فرهنگ و ارتباطات

Spaces and places: consumer

culture and suburban life-style

David Chaney

11.  فرهنگ و ارتباطات

Consumer Culture

DANIEL THOMAS COOK

12.  فرهنگ و اقتصاد

CULTURAL PRODUCTION AND

THEORIES OF REPRODUCTION

Paul Willis

13.  فرهنگ و اقتصاد

CULTURAL REPRODUCTION AND

SOCIAL REPRODUCTION

Pierre Bourdieu

14.  فرهنگ و اقتصاد

Culture and power: the state of research

Nestor Garcia Canclini

15.  فرهنگ و سیاست

Religion as cultural system: Theoretical and empirical developments since Geertz

Rhys h. Williams

16.  فرهنگ و دین

 http://www.hbashir.blogsky.com/1388/11/22/post-106/