نگارستان هفت گنبد

سفرنامه عبارت است از گزارش يك يا چند سفر از برخي از دوره هاي تاريخي يك سرزمين، سفرنامه هاي بيشتري بر جاي مانده است.
دلايل اين پديده عبارت است از : شكوفايي فرهنگ و تمدن ،‌اهميت نظامي و شرايط ويژه تاريخي،‌رونق اقتصادي و امنيت و غيره.
1 – شكوفايي فرهنگ و تمدن :
مسلمانان در دوران اقتدار سياسي و برخورداري از فرهنگ و تمدن پويا، بيش از اروپاييان به سفر پرداخته اند. در قرنهاي اخير حركت جهانگردان اروپايي به سوي اقصي نقاط جهان افزايش بسياري يافت.
2 – اهميت نظامي و شرايط ويژه تاريخي :
برخي كشورها در دوره هايي ويژه ، مورد توجه ساير ملتها و دولتها قرار گرفته اند.
3 – گسترش امنيت:
با رونق اقتصادي و اقتدار سياسي ،‌دولتها به توسعه راهها و تأمين امنيت آنها موفق مي شدند. در چنين شرايطي سفر از سرزميني به سرزمين ديگر، ميسر مي گشت.
4 – انگيزه هاي تجاري و مذهبي :
تلاش براي يافتن بازار مناسب براي فروش كالاهاي توليدي و تهيه مواد اوليه از مشرق زمين و نيز گسترش مسيحيت، از انگيزه هاي توجه اروپاييان به مشرق زمين بود.
5 – رشد باستان شناسي و پژوهشهاي مربوط به علوم انساني :
در دو قرن اخير باستان شناسان و تاريخ گسترش چشمگير يافت و در پي آن بسياري از آثار باستاني مصر، هند، بين النهرين ،‌ايران و آسياي ميانه كشف ،‌شناسايي و احيا شدند. 
سفرنامه‌ها گرچه از منابع جغرافيايي محسوب مي‌شوند، اما حامل اطلاعات تاريخي درخصوص جوامع بشري هستند. براي سفرنامه‌ها گذشته از ارزش تاريخي، به‌عنوان آثاري كه منشأ يا دست كم تسريع كننده تحولات اجتماعي و فرهنگي شده‌اند، نيز نقش قائل هستند. به آساني مي‌توان تصور كرد كه اگر فناوري حمل و نقل، مسافرت را سهل و ساده نكرده بود؛ و فناوري ارتباطات، به‌ويژه سينما و تلويزيون، مشاهده سرزمين‌ها و مردمان ديگر را به تجربه‌اي روزمره و همگاني تبديل نكرده بود، سفرنامه‌ها به‌عنوان تنها منبع اطلاعات دست اول از سرزمين‌ها و مردمان ديگر، اهميت بسياري داشتند. با اين وجود، سفرنامه‌ها به انتقال تجربه‌هاي فردي مسافر مربوط مي‌شود، و بيشتر كاركرد سرگذشتنامه خودنوشت را دارد.
سفرنامه‌ها را به سه گروه حقيقي، تمثيلي، و خيالي تقسيم مي‌كنند. سفرنامه حقيقي، شرح و گزارش سفري است كه به‌راستي در جهان خارج انجام گرفته است. تسكين يك روح آزمند به تعالي، يا اثبات و تبليغ چنين سفري از فوايد سفرنامه‌هاي تمثيلي است كه از نمونه‌هاي آن مي‌توان به ارداويراف نامه؛ مصباح الارواح از محمد بردسيري (قرن6)؛ و سيرالعباد الي‌المعاد اثر سنايي غزنوي (قرن 6) اشاره كرد (:2 22-24).
منظور از سفرنامه‌هاي خيالي آن است كه نويسنده با استفاده از قوه وهم و خيال و با الهام از مشاهدات قبلي خويش به نگارش بپردازد. از نمونه‌هاي قابل ذكر سفرنامه‌هاي خيالي كتاب حاجي باباي اصفهاني اثر جيمز موريه و يا سياحت‌نامه زين‌العابدين مراغه‌اي است. از سفرنامه‌هاي خيالي مي‌توان به موارد ذيل اشاره كرد: الف) سفرنامه‌هاي فلسفي مانند حي بن يقظان اثر ابوعلي سينا؛ ب) سفرنامه‌هاي اخلاقي - مذهبي مانند >كمدي الهي <نوشته دانته يا سياحت غرب اثر آقا نجفي قوچاني؛ ج) سفرنامه‌هاي اجتماعي - سياسي مثل >سفرهاي گاليور< اثر جاناتان سويفت انگليسي (1667-1745) كه با سبكي آميخته با طنز و مطايبه از اوضاع زمانه انتقاد مي‌كند؛ و د) سفرنامه‌هاي علمي - تخيلي مانند سفرنامه‌هاي ژول ورن و داستان‌هاي تخيلي او.